عباس قديانى

544

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

صاحب دعوه : - ابو مسلم خراسانى صاحب ديوان سركار و ناظر خزانه و ماليهء دولت ، شغلى بوده است تقريبا معادل با وظيفه ، مستوفى يا مستوفى الممالك . صاحب ديوان رسالت آنكه ديوان رسالت پادشاه دارد و نامه‌هاى او را نويسد . دبير . رئيس دفتر . صاحب عادل وزير ابو كاليجار مرزبان پسر سلطان الدوله ديلمى كه بعد از مرگ ابو كاليجار پسرش ابو منصور فولادستون به اغواى مادر خود صاحب عادل را به قتل رسانيد . صاحب عباد نام وى اسماعيل ، كينه او ابو القاسم و ملقب به صاحب و كافى الكفاة . او نخستين كسى بود كه از وزيران آل بويه لقب صاحب گرفت . بدين جهت كه از كودكى همنشين مؤيد الدوله ديلمى بود اما لقب كافى الكفاة را گويا مؤيد الدوله به سبب لياقتى كه در روزگار كتابت از وى مشاهده كرد به دو داد . صاحب از خاندان ايرانى و مورخان او را ديلمى و از طالقان دانسته‌اند . صاحب عباد در سال 326 ه . ق . در طالقان تولد يافت ، ولى انتقال وى به رى توسط ركن الدوله در سال 335 ه . ق . بوده است . صاحب در اوايل جوانى در رى به سلك خدمت ديوان ابو الفضل ابن عميد درآمد ، ولى بعدها به همراه مؤيد الدوله ابتدا به بغداد و از آنجا به اصفهان بازگشت و در آن شهر به وزارت و كتابت مؤيد الدوله پرداخت . صاحب مدت نوزده سال كه در اصفهان كار كتابت مؤيد الدوله را برعهده داشت سفرى به شيراز و بغداد و رى كرد . در سال 359 ه . ق . ابو الفضل ابن عميد پس از سى و يك سال وزارت جهان را بدرود گفت و ركن الدوله فرزند وى يعنى ابو الفتح را به وزارت برگزيد تا اينكه پس از چندى صاحب بن عباد به‌جاى وى به وزارت برگزيده شد و از اين تاريخ به بعد رى مركز اديبان و شاعران گشت . از صاحب عباد كتابخانه‌ها و تأليفات بسيارى بجا ماند تا اينكه در سال 385 ه . ق . درگذشت و جسد وى را از رى به اصفهان بردند و در قبه‌اى كه به « باب دريه » يا ذرية المحله معروف است دفن كردند . صاحبقران لقب ناصر الدين شاه قاجار از سال سىام سلطنت ، اين لفظ پيش از عهد تيموريان معنى وصفى داشته و به‌جاى اسم خاص استعمال نمىشده است . صاحب مظالم رئيس ديوانخانه ، رئيس ديوان مظالم . صاحب نسق در عهد صفويه ، عنوان مأمورى كه از جانب محتسب الممالك به قيمت اجناس رسيدگى مىكرد . صاحب نسق غالبا در هر ماه با ريش‌سفيدان هر صنف دربارهء تعيين قيمتها تبادل‌نظر مىنمود و از آنها تعهد و التزام مىگرفت كه اجناس را به نرخ تعيين شده بفروشند . صادق خان برادر كوچك كريمخان زند كه كريمخان وى را با سى هزار سوار و پياده مأمور فتح بصره كرد و وى با